دوران کودکی و نوجوانی (۱۳۳۲–۱۳۵۰)
غلامعلی رشید در اول مهر ماه سال ۱۳۳۲ در شهر دزفول، در خانوادهای سنتی و مذهبی چشم به جهان گشود. پدرش، حاج علی رشید علینور، در بازار قدیم دزفول به شغل آهنگری مشغول بود و مادرش زهرا شمشیرساز نام داشت. او در خانوادهای پرجمعیت بزرگ شد و دو برادر به نامهای محمدعلی و حسنعلی و شش خواهر داشت.
خانواده رشید ابتدا در محله صحرابدر مغربی در خیابان جهاد و سپس در محله صحرابدر مشرقی دزفول ساکن بودند. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه را تا اخذ دیپلم در زادگاهش دزفول به پایان رساند.
آغاز فعالیتهای سیاسی و مبارزاتی (۱۳۴۹–۱۳۵۷)
نخستین دستگیری و زندان
رشید از نوجوانی و در سن ۱۷ سالگی (سال ۱۳۴۹) فعالیت سیاسی علیه حکومت پهلوی را آغاز کرد. او به گروهی پیوست که توسط طلبه جوانی به نام عبدالحسین سبحانی در دزفول هدایت میشد. این گروه فعالیتهایی از جمله بمبگذاری در محل جشنهای ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی و پخش اعلامیههای امام خمینی(ره) را انجام میدادند.
در مهرماه سال ۱۳۵۰ و در سال آخر دبیرستان، توسط ساواک دستگیر و ابتدا به زندان دزفول و سپس به اهواز منتقل شد. او یک سال از عمر خود را در زندان اهواز سپری کرد. در این زندان بود که با افرادی چون محسن رضایی (فرمانده بعدی سپاه) و علی شمخانی (وزیر دفاع و دبیر بعدی شورای عالی امنیت ملی) آشنا شد.
در این دوره، شیخ عبدالحسین سبحانی (رهبر گروه) در ۳ مهر ۱۳۵۱ بر اثر شکنجههای ساواک و گارد شاهنشاهی به شهادت رسید. پس از این واقعه، گروه آنها به «گروه سبحانی» معروف شد. غلامعلی رشید به یک سال زندان محکوم شد و در سال ۱۳۵۱ آزاد گردید.
دومین دستگیری
پس از آزادی، رشید تحصیل در سال آخر دبیرستان را از سر گرفت و در سال ۱۳۵۲ دیپلم گرفت. سپس برای گذراندن دوره خدمت وظیفه عمومی عازم اهواز شد و دوره سربازی خود را در لشکر ۹۲ زرهی اهواز و تیپ دوم این لشکر در دزفول طی کرد.
گروه سبحانی بعداً به «گروه منصورون» تغییر نام داد. رشید برای بار دوم در سال ۱۳۵۵ در شهر اصفهان دستگیر شد. این بار ساواک او را به تهران منتقل کرد و یک سال دیگر (تا سال ۱۳۵۶) در زندان به سر برد.
پس از آزادی از زندان، رشید بهعنوان یکی از اعضای فعال گروه منصورون به فعالیت ادامه داد. او به دلیل تحت تعقیب بودن، سالها زندگی مخفیانه داشت و مادرش میگوید: «روزی خبرش در تهران و قم و اصفهان و یزد به ما میرسید و به خاطر فرار از ساواک هر روز به شهری در رفت و آمد بود و ما سالی یکبار او را میدیدیم».
پس از پیروزی انقلاب اسلامی (۱۳۵۷–۱۳۵۹)
پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷، رشید بهعنوان یکی از اعضای فعال گروه منصورون، در پی ادغام این گروه با ۶ گروه دیگر و تأسیس «سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی»، به عضویت این سازمان درآمد.
با شکلگیری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اردیبهشت ۱۳۵۸، رشید به این نهاد پیوست. نخستین مسئولیت او در سپاه، معاونت اطلاعات و عملیات سپاه دزفول بود. در همین دوره بود که توانست با سازماندهی محور دزفول و شوش و با همکاری حسن باقری، نقش کلیدی در شناخت زمین و دشمن و تسلط سپاه بر این منطقه ایفا کند.
دوران دفاع مقدس (۱۳۵۹–۱۳۶۷)
سالهای آغازین جنگ و ستاد عملیات جنوب
با شروع جنگ ایران و عراق در شهریور ۱۳۵۹، غلامعلی رشید به سرعت به یکی از فرماندهان کلیدی سپاه تبدیل شد. نام او در منطقه غرب دزفول، شوش و کرخه به دلیل شجاعت، جدیت، قاطعیت و توانایی فکریاش، در ردیف فرماندهان ردهیک جنگ قرار گرفت.
از اول بهمن ۱۳۵۹، رشید با حفظ مسئولیت عملیات سپاه دزفول، به عنوان جانشین ستاد عملیات جنوب منصوب شد. این ستاد با مسئولیت سید یحیی صفوی و همراهی حسن باقری و غلامعلی رشید، به عنوان هسته مرکزی ادارهکننده جنگ فعالیت میکرد. این تیم سه نفره موفق به اجرای عملیاتهای محدود، توقف یگانهای نیروی زمینی عراق، آزادسازی مناطق اشغالی و برنامهریزی برای حضور نیروهای داوطلب بسیجی در صحنه جنگ شدند.
عملیات ثامنالائمه (۱۳۶۰)
از مهرماه ۱۳۶۰، رشید مسئولیت ستاد عملیات جنوب را بر عهده گرفت اما همچنان یکی از اعضای تیم سه نفره طراحی عملیات با حسن باقری و یحیی صفوی بود. در عملیات ثامنالائمه که در سه محور طراحی و اجرا میشد، رشید مسئولیت محور آبادان و ماهشهر را بر عهده داشت. نیروهای تحت امر او در منطقه ماهشهر توانستند با نیروهای حسن باقری (فرمانده محور دارخوین) در منطقه پل حفار الحاق کنند و محاصره آبادان را بشکنند.
این عملیات موفقیتآمیز، علاوه بر آزادسازی آبادان، منجر به تصرف لشکر ۳ زرهی عراق با دو تیپ ۶ و ۸ همراه با تجهیزات و نیروهایشان شد.
فرماندهی عملیات طریقالقدس و آزادسازی بستان (۱۳۶۰)
پس از عملیات ثامنالائمه، رشید از سوی قرارگاه مشترک سپاه و ارتش (با حضور محسن رضایی و سرهنگ علی صیاد شیرازی) به عنوان فرمانده عملیات طریقالقدس انتخاب شد و حسن باقری نیز به عنوان جانشین او منصوب گردید.
این عملیات در ۸ آذر ۱۳۶۰ اجرا شد و با فتح بستان و آزادسازی ۶۵۰ کیلومتر مربع از مناطق اشغالی همراه بود. رزمندگان اسلام با این پیروزی به مرزهای بینالمللی در چزابه و هور رسیدند.
عملیات فتحالمبین (۱۳۶۱)
در بهمن ۱۳۶۰، دشمن بعثی در تنگه چذابه حمله سنگینی را آغاز کرد و طی دو هفته، سپاه درگیر یکی از مراحل بحرانی جنگ شد. با تشکیل قرارگاه مشترک کربلا در اسفند ۱۳۶۰، غلامعلی رشید به عنوان فرمانده عملیات این قرارگاه منصوب شد.
او در کنار محسن رضایی و سرهنگ صیاد شیرازی و با همکاری حسن باقری و رحیم صفوی در تیم طراحی عملیات، در نهایت طرح یک مرحلهای عملیات فتحالمبین را تصویب کردند. این عملیات با موفقیت کامل اجرا شد و شکست سنگینی بر سپاه چهارم عراق وارد آورد.
فرماندهی قرارگاه فتح در عملیات بیتالمقدس (۱۳۶۱)
عملیات بیتالمقدس که منجر به فتح خرمشهر در ۳ خرداد ۱۳۶۱ شد، نقطه عطفی در کارنامه فرماندهی رشید محسوب میشود. او در این عملیات بزرگ، فرماندهی قرارگاه فتح را بر عهده داشت. مسئولیت اطلاعات و عملیات این قرارگاه بر عهده محمد باقری (برادر شهید حسن باقری) بود و قرارگاه نصر نیز به فرماندهی حسن باقری اداره میشد.
این دو فرمانده باتجربه و هماهنگ (غلامعلی رشید و حسن باقری) مأموریت داشتند سپاه سوم عراق را از خرمشهر و منطقهای به وسعت شش هزار کیلومتر مربع با تمام مواضع و استحکامات و یگانهای زرهی، مکانیزه و پیاده خارج کنند.
غلامعلی رشید طی ۲۴ روز جنگ سخت (از ۱۰ اردیبهشت تا ۳ خرداد)، همگام با دیگر فرماندهان سپاه و ارتش، نقش مؤثر خود را در اجرای عملیات بیتالمقدس ایفا کرد و با نیروی ایمان و روشهای منحصربهفرد، قدم به قدم همراه با حسن باقری و فرماندهی مشترک قرارگاه کربلا، موفق به آزادسازی خرمشهر شدند.
سالهای پس از جنگ (۱۳۶۸–۱۳۹۵)
پس از پایان جنگ تحمیلی، غلامعلی رشید به ستاد کل نیروهای مسلح منتقل شد و مسئولیتهای کلیدی در عالیترین سطح فرماندهی نظامی کشور بر عهده گرفت:
۱۳۶۸ تا ۱۳۷۸: معاونت اطلاعات و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح
۱۳۷۸ تا ۱۳۹۵: جانشینی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح به مدت ۱۷ سال
در این دوره، رشید در کنار فرماندهانی چون محسن رضایی، محمدعلی جعفری، علی فدوی، قاسم سلیمانی و محمد باقری، عضوی از شبکه فرماندهی راهبردی نیروهای مسلح ایران بود.
تحصیلات علمی و فعالیتهای آکادمیک
غلامعلی رشید نه تنها یک فرمانده نظامی، بلکه چهرهای برجسته در عرصه علمی و دانشگاهی نیز بود. او تحصیلات خود را در بهترین دانشگاههای ایران به شرح زیر ادامه داد:
کارشناسی: جغرافیای انسانی از دانشگاه تهران
کارشناسی ارشد: جغرافیای سیاسی از دانشگاه تهران
دکتری: جغرافیای سیاسی از دانشگاه تربیت مدرس (۱۳۸۶)
عنوان پایاننامه دکتری او: «نقش عوامل ژئوپلیتیک در تدوین راهبرد دفاعی (مورد: ایران نسبت به عراق)» با راهنمایی دکتر محمدرضا حافظنیا.
او دارای درجه دانشیاری در دانشگاه عالی دفاع ملی و نیز عضو هیئت علمی دانشگاه جامع امام حسین(ع) بود
فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء (۱۳۹۵–۱۴۰۴)
در سال ۱۳۹۵، با حکم فرمانده کل قوا، سرلشکر غلامعلی رشید به عنوان فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء منصوب شد و تا زمان شهادت در این سمت باقی ماند.
جایگاه و اهمیت این قرارگاه
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء، بالاترین قرارگاه فرماندهی عملیاتی نیروهای مسلح ایران است که مسئولیت هماهنگی و تمرکز تمامی عملیاتهای نظامی در زمان بحران و جنگ را بر عهده دارد. در ساختار فرماندهی، فرمانده این قرارگاه در زمان جنگ، عملاً قائممقام فرمانده کل قوا در عرصه عملیاتی محسوب میشود.
به گفته سردار محمدجعفر اسدی (معاون بازرسی قرارگاه)، رشید قرار بود فرمانده ستاد کل نیروهای مسلح شود، اما خودش سردار محمد باقری را برای این سمت به رهبری پیشنهاد داد و خودش مأمور راهاندازی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء برای هدایت عملیاتی جنگ شد.
